اعتماد کاربر از قابلیت جدید مهمتر است
پس از رسیدن موج توکنهای تلگرامی به ایران، در یک روز ۱۴۰ هزار کاربر جدید وارد نوبیتکس شدند، در روزی دیگر تعداد بازدیدکنندگان یکتای سایت از ۱.۵ میلیون نفر عبور کرد و در مقطعی نیز بیش از ۲۵۰ هزار واریز و ۱۸۰ هزار برداشت رمزارزی در یک روز ثبت شد. همزمان با ثبت این اعداد، نه سرویسی از دسترس خارج شد و نه کاربری بابت اختلال و تاخیر ضرر کرد. همین هم تجربه محصول را برای کاربر میسازد، تجربهای که راهبر محصول نوبیتکس به دیجیاتو میگوید صرفا خلق یک دکمه یا قابلیت جدید نیست، بلکه منجر به جلب اعتماد کاربران میشود.
مهدی سیلاوی، مهمترین تغییر دو سال گذشته در محصول این صرافی را نه اضافه شدن یک قابلیت جدید، بلکه تغییر رویکرد تیم از «مقیاسپذیری واکنشی» به «آمادگی برای روزهای اوج» میداند. او میگوید پشت تجربه سادهای که کاربر در یک روز پرتلاطم میبیند، مجموعهای از بازطراحیهای معماری، افزایش ظرفیت پردازش، بهبود مشاهدهپذیری و عملیات قرار دارد.
یکی از نمونههای این تغییر رویکرد، افزایش حدود ۱۰ برابری ظرفیت مچینگ انجین نوبیتکس است. به گفته سیلاوی، این سرمایهگذاری در رکوردهای قیمتی بازار در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ خود را نشان داده و نوبیتکس در روزهای اوج این بازار آپتایم ۱۰۰ درصدی داشته است.
او معتقد است این نوع سرمایهگذاری ممکن است برای کاربر در قالب یک قابلیت جدید دیده نشود، اما در یک پلتفرم معاملاتی، اتفاق نیفتادن اختلال خود یکی از مهمترین اجزای تجربه محصول است.
هزینهای که امروز پرداخت میشود تا فردا کاربر هزینه ندهد
این رویکرد پیشدستانه در مقطعی دیگر اهمیت بیشتری پیدا کرد؛ زمانی که موج توکنهای تلگرامی وارد بازار ایران شد. سیلاوی در این باره به دیجیاتو میگوید:
«وقتی این موج به ایران رسید، در یک روز ۱۴۰ هزار کاربر جدید وارد نوبیتکس شدند، طی سه ماه بیش از دو میلیون کاربر جدید اضافه شد و تعداد بازدیدکنندگان یکتای سایت در یک روز از ۱.۵ میلیون نفر عبور کرد. در مقطعی نیز بیش از ۲۵۰ هزار واریز و ۱۸۰ هزار برداشت رمزارزی در یک روز ثبت شد.»
به گفته او اگر افزایش ظرفیت به بعد از مشاهده این تقاضا موکول میشد، نوبیتکس احتمالاً با صف سفارش، تأخیر در واریز و برداشت، اختلال سرویس و فشار شدید بر پشتیبانی مواجه میشد؛ آن هم در زمانی که اعتماد کاربران اهمیت بیشتری پیدا میکرد.
از نگاه سیلاوی، فلسفه توسعه پیشدستانه دقیقاً همین است: «هزینهاش امروز پرداخت میشود تا در روزهای اوج، کاربر هزینه آن را نپردازد.»
این نگاه البته فقط به افزایش ظرفیت خلاصه نمیشود. در مقیاس میلیونها کاربر، هر تغییر کوچک میتواند اثر بزرگی روی گروههای مختلف کاربران داشته باشد. راهبر محصول نوبیتکس میگوید:
«تصمیمهای محصول در چنین مقیاسی معمولاً میان سرعت، سادگی، امنیت و نیازهای متفاوت کاربران شکل میگیرند؛ اما در یک پلتفرم مالی، امنیت برای نوبیتکس یک ضلع معمولی از این بدهبستان نیست و خط قرمز و پیششرط ارائه هر قابلیت محسوب میشود.»
از همین منظر، ممکن است یک کنترل امنیتی مقداری اصطکاک به تجربه کاربر اضافه کند، اما اگر برای حفاظت از دارایی و اطلاعات کاربران ضروری باشد، حذف یا تضعیف آن گزینه قابل قبولی نیست. وظیفه تیم محصول، به گفته سیلاوی، این است که امنترین مسیر ممکن را تا حد امکان ساده و روان طراحی کند.
بعد از هک، امنیت دیگر یک ویژگی محصول نیست
به نظر میرسد حادثه امنیتی خرداد ۱۴۰۴ نیز این نگاه را در نوبیتکس تغییر داده است. سیلاوی میگوید مهمترین تغییر پس از این حادثه آن بود که امنیت، بازیابیپذیری و اعتماد دیگر الزاماتی در کنار محصول تلقی نمیشوند، بلکه خودشان بخشی از تعریف محصولاند.
او در پاسخ به سوال دیجیاتو مبنی بر اینکه پس از هک چه چیزهایی از منظر محصول تغییر کرد، از بازطراحی دسترسیها، سختگیرانهتر شدن فرایندهای امنیتی، استفاده از زیرساختهای معتبرتر DevOps و حرکت جدیتر به سمت DevSecOps بهعنوان بخشی از تغییرات پس از حادثه نام میبرد.
بازگشت سرویسها نیز به گفته او مرحلهای و کنترلشده انجام شد؛ زیرا در یک محصول مالی، بازگشت سریع اهمیت دارد، اما بازگشت امن و مسئولانه اهمیت بیشتری دارد.
این تغییر البته فقط به معماری فنی محدود نمانده است. نوبیتکس پس از حادثه ممیزیها و ارزیابیهای امنیتی مستمر، تست نفوذ توسط تیمهای تخصصی و مستقل و برنامه باگبانتی را با جدیت بیشتری دنبال کرده است. سیلاوی در این باره به دیجیاتو میگوید:
«برداشت تیم محصول از «تجربه کاربر» نیز گستردهتر شده است: کاربر نه فقط در شرایط عادی، بلکه در شرایط بحرانی باید بداند دارایی او چگونه محافظت میشود، چه اتفاقی در حال رخ دادن است و مرحله بعد چیست.»
در این نگاه، امنیت یک پروژه با نقطه پایان نیست. سیلاوی آن را فرایندی دائمی برای شناسایی تهدیدهای جدید، یادگیری و افزایش مستمر استانداردها میداند.
یک هسته معاملاتی خوب محصول یک طراحی مقطعی نیست
اگر نوبیتکس امروز بخواهد دوباره هسته معاملاتی خود را از صفر طراحی کند، چه تصمیمی را متفاوت میگیرد؟ راهبر محصول نوبیتکس در پاسخ به این سوال دیجیاتو میگوید:
«واقعیت این است که هسته معاملاتی نوبیتکس امروز هسته بسیار خوب، پایدار و مقیاسپذیری است و عملکرد آن در دورههای اوج بازار نیز این موضوع را نشان داده است. این هسته طی سالها، متناسب با رشد کاربران، تغییر رفتار بازار و تجربههای عملیاتی توسعه پیدا کرده و این مسیر تکاملی برای ما نتیجهبخش بوده است. بنابراین خیلی معتقد نیستیم که کنار گذاشتن یک سیستم بالغ و طراحی کامل آن از صفر، الزاماً بهترین یا کمریسکترین پاسخ باشد.»
او تاکید میکند نگاهشان بیشتر بر تکامل مستمر است: «هرجا لازم باشد مرز اجزا را شفافتر میکنیم، مشاهدهپذیری و کنترلهای ریسک را ارتقا میدهیم و بازیابیپذیری و کاهش دامنه اثر خطا را بهبود میبخشیم. اگر امروز تصمیم متفاوتی بگیریم، احتمالاً بهجای بازنویسی کامل، سازوکار این تکامل تدریجی را از ابتدا ساختاریافتهتر میکنیم. یک هسته معاملاتی خوب محصول یک طراحی مقطعی نیست؛ حاصل سالها یادگیری، بهبود و مواجهه موفق با شرایط واقعی بازار است.»
وقتی رگولاتوری وارد نقشه راه محصول میشود
اما همه چیز در اختیار تیم محصول نیست. بخشی از مسیر توسعه نوبیتکس تحت تأثیر تصمیمهای بیرونی، بهویژه محدودیتهای رگولاتوری و بانکی قرار دارد.
سیلاوی در این باره به دیجیاتو میگوید در یک محصول مالی، امکان فنی ساخت یک قابلیت لزوماً به معنای امکان عرضه پایدار آن نیست. به گفته او، کاهش سقف واریز شناسهدار و سپس مسدود شدن ناگهانی درگاههای پرداخت باعث شد بخشی از ظرفیت تیمها به جای توسعه قابلیتهای جدید، صرف طراحی مسیرهای جایگزین و حفظ تداوم خدمات شود. در نتیجه، برخی پروژهها عقب افتادند، متوقف شدند یا از پایه بازطراحی شدند.
با این حال، او اصل تنظیمگری را برای حفاظت از کاربران ضروری میداند. انتقاد سیلاوی متوجه خلأ قانونی، نبود قواعد پایدار و تصمیمهایی است که به گفته او بدون ارزیابی دقیق آثارشان بر کاربران و اکوسیستم اتخاذ میشوند. او همچنین معتقد است اظهارنظرهای غیرکارشناسی یا غیرمسئولانه از سوی افراد اثرگذار در فضای تصمیمسازی یا رسانهای میتواند فضای نوآوری را محدود و سرمایهگذاری بلندمدت را پرریسک کند.
