خاتمه دوران انحصار؛ واردات اتوبوس از سوی وزارت صنعت، جاده‌ها را متحول خواهد کرد

هیئت وزیران در آخرین تصمیم خود، مجوز واردات اتوبوس را به وزارت صنعت، معدن و تجارت اعطا کرد. بر اساس این تصمیم، وزارت صمت اکنون توانایی دارد تا چندین هزار دستگاه اتوبوس بین‌شهری با حداکثر کارکرد ۵ سال و سود بازرگانی ۵ درصد به کشور وارد کند. این اقدام به عنوان نشانه‌ای مثبت برای فعالان در حوزه حمل‌ونقل مسافر به حساب می‌آید؛ نشانه‌ای که پس از سال‌ها دشواری در دسترسی به اتوبوس‌های نو و کارکرده بسیار مورد انتظار بود.

چرا واردات اتوبوس تا این اندازه اهمیت دارد؟

برای درک عمق این تصمیم، لازم است کمی به گذشته برگردیم. تولید اتوبوس‌های داخلی از سال ۱۳۹۷ با چالش‌های جدی مواجه شده است. به دلیل تحریم‌های اقتصادی و مشکلات داخلی، هر روز بر تعداد اتوبوس‌های فعال در ناوگان حمل‌ونقل مسافر کاسته می‌شد. در همین حال، اتوبوس به کالای سرمایه‌ای و گران‌قیمتی تبدیل شد و قیمت آن به صورت سالانه بالا رفت.

در شرایط فعلی اقتصادی که تورم فشار زیادی بر ارزش پول وارد کرده، اتوبوس‌ها به دارایی‌های باارزشی تبدیل شده‌اند که بازدهی آن‌ها حتی از طلا، ارز و ملک نیز بیشتر شده است. قیمت‌ها به طور غیرمعمولی افزایش یافته‌اند، در حالی که تعداد اتوبوس‌های صفرکیلومتر به شکل قابل‌توجهی کاهش یافته است.

این وضعیت زمینه‌ای فراهم کرد تا دلالان از کمبود اتوبوس بهره‌برداری کنند. از سوی دیگر، میانگین سن اتوبوس‌های فعال در جاده‌های کشور به شدت افزایش یافته که این موضوع به طور مستقیم بر ایمنی سفرها و راحتی مسافران تأثیر گذاشته است. اکنون امید است که با واردات اتوبوس‌های خارجی با تعرفه ناچیز ۵ درصدی، افزایش قیمت‌های غیر منطقی متوقف شود و ناوگان حمل‌ونقل مسافران جانی تازه پیدا کند.

نگاهی به وضعیت بازار اتوبوس در ایران

در بازار کنونی اتوبوس‌های بین‌شهری ایران، محصولات برند اسکانیا که توسط شرکت عقاب افشان مونتاژ می‌شوند، همچنان به عنوان گزینه‌های محبوب و قابل اعتماد شناخته می‌شوند. دو مدل اسکانیا مارال و اسکانیا درسا در دهه ۱۳۹۰ به عنوان پرچمداران این برند شناخته شده و هنوز در بازار موجودند. قیمت این اتوبوس‌ها از حدود ۵۰۰ میلیون تومان در سال ۱۳۹۷ به اعداد غیرقابل باوری رسیده است. برای خرید یک اتوبوس اسکانیا مارال با بیش از ۱۰ سال کارکرد، به حدود ۳۰ میلیارد تومان بودجه نیاز دارید. در حالی که مدل‌های درسا در بازار به تعداد کم وجود دارند و قیمت آن‌ها نسبت به مارال مقداری بیشتر است.

اتوبوس‌های برند مان نیز به ویژه در میان برخی رانندگان ایرانی، از محبوبیت بالایی برخوردارند. قیمت اتوبوس‌های مان معمولاً اقتصادی‌تر است، اما باز هم برای خرید یک اتوبوس مان به حدود ۲۶ میلیارد تومان سرمایه‌گذاری نیاز دارید.

برخی از تولیدکنندگان داخلی در سال گذشته به عرصه تولید اتوبوس‌های صفرکیلومتر وارد شده‌اند؛ اگرچه محصولات آن‌ها با قیمت‌های بسیار بالایی به بازار عرضه می‌شود. به عنوان نمونه، برای اتوبوس فنسر از نامیک‌خودرو، تقاضای ۶۸ میلیارد تومان شده است. اتوبوس مارال ۴۴۰ که محصول جدید عقاب‌افشان به حساب می‌آید نیز با قیمتی در حدود ۶۵ میلیارد تومان عرضه می‌شود.

چشم‌انداز آینده؛ آیا اتوبوس ارزان خواهد شد؟

ورود اتوبوس‌های با سن کمتر از پنج سال به بازار، تأثیرات دومینویی به همراه خواهد داشت. با افزایش عرضه، فشار بر قیمت اتوبوس‌های داخلی و چینی که در بازار موجود هستند، کاهش خواهد یافت. انتظار می‌رود که در میان‌مدت، شور و شوق خرید اتوبوس به عنوان یک کالای سرمایه‌ای کاهش یابد و دوباره جایگاه خود را به عنوان ابزاری برای درآمدزایی پیدا کند.

البته نباید انتظار داشت که قیمت‌ها به طور ناگهانی کاهش یابند. قیمت‌هایی که در طی چند سال افزوده شده‌اند، به صورت ناگهانی نخواهند افت کرد. واردات اتوبوس‌های خارجی موجب تغییر در واقعیت قیمت‌ها خواهد شد. اتوبوس‌های نو و صفرکیلومتر همچنان قیمت‌ بالا خواهند داشت، اما اتوبوس‌های کارکرده با کاهش قیمت و طبیعتاً افت تقاضا مواجه خواهند شد. در این شرایط، شرکت‌های مسافربری می‌توانند با جایگزینی اتوبوس‌های قدیمی با مدل‌های دست‌دوم نوتر، طول عمر ناوگان خود را بهبود بخشند.