بیوگرافی حسین یاسایی؛ کارآفرین ایرانی که صنعت موبایل را با اپل دگرگون ساخت

«سِر حسین یاسایی»، کارآفرین و پیشگام برجسته حوزه فناوری، به‌عنوان یکی از چهره‌های ماندگار ایران در سطح بین‌المللی شناخته می‌شود. با مدیریت و نوآوری‌های چشمگیر در شرکت Imagination Technologies و همکاری با اپل، او تأثير عمیقی در تغییرات دنیای دیجیتال و توسعه گوشی‌های هوشمند امروزی گذاشت. در ادامه به بررسی بیشتر زندگی و دستاوردهای حسین یاسایی خواهیم پرداخت.

کودکی و تحصیلات

حسین یاسایی در سال 1958 در ایران متولد شد و در سال 1976 برای ادامه تحصیلات خود به بریتانیا مهاجرت کرد. او به‌سرعت تابعیت بریتانیایی را کسب کرده و مسیر تحصیلی‌اش را با انگیزه‌ای مضاعف پیگیری نمود. یاسایی در «دانشگاه بیرمنگام» در رشته الکترونیک و مخابرات تحصیل نمود و در سال 1979 موفق به دریافت مدرک کارشناسی با رتبه عالی گردید.

پس از مدرک دکترا، او به‌عنوان پژوهشگر پسادکتری در همان دانشگاه فعالیت کرد. این دوره برای یاسایی فرصتی مغتنم بود تا دانش نظری خود را با تجربیات عملی ترکیب کرده و به‌عنوان یک چهره نوآور در عرصه پردازش سیگنال شناخته شود.

وارد شدن به صنعت نیمه‌رسانا

یاسایی در دهه 1980 میلادی به جمع شرکت‌های مطرحی نظیر Inmos و بعداً STMicroelectronics پیوست. در این دوران، او بر روی توسعه میکروپردازنده‌ها و پردازنده‌های سیگنال و ویدئو کار می‌کرد. یکی از دستاوردهای بارز وی طراحی نخستین تراشه تلویزیون دیجیتال بود که انقلابی جهانی در صنعت رسانه را پایه‌گذاری کرد. این موفقیت‌‌ها باعث شد تا بخش نیمه‌رسانای STMicroelectronics به یک بخش چند میلیارد دلاری تبدیل گردد.

مدیریت Imagination Technologies و همکاری با اپل

در سال 1992، حسین یاسایی به استخدام شرکت Imagination Technologies درآمد و از سال 1998 به‌عنوان مدیرعامل به‌کار خود ادامه داد. در این سمت، وی شرکت را به سمت یک مدل متمرکز بر IP (مالکیت فکری در حوزه نیمه‌رساناها) هدایت نمود. او بر توسعه فناوری‌های پردازش و گرافیک تمرکز کرد که در نهایت در کانون گوشی‌های هوشمند قرار گرفتند.

یکی از نقاط عطف دوران مدیریتی او، همکاری نزدیکش با اپل بود. پردازشگرهای گرافیکی PowerVR که توسط شرکت او طراحی شده بودند، به جزئی کلیدی در آیفون‌ها و آیپدها تبدیل شدند. این همکاری نه‌تنها به رشد سریع Imagination کمک کرد، بلکه نقش مؤثری در موفقیت و محبوبیت آیفون نیز ایفا کرد. یاسایی موفق شد فناوری‌های نوآورانه‌اش را در یکی از تأثیرگذارترین محصولات تاریخ فناوری جای دهد.

با معرفی آیفون 5، توجه بسیاری از فعالان بازار سهام بریتانیا به حسین یاسایی جلب شد. دلیل این توجه به‌وضوح مشخص بود؛ تراشه‌های گرافیکی PowerVR شرکت او به‌عنوان قلب نمایشگر آیفون عمل می‌کردند. اپل حتی حدود 9 درصد سهام این شرکت را به‌خود اختصاص داده بود و این موضوع نشان از روابط نزدیک دو طرف داشت.

بااین‌حال، در سال 2016 و در پی تغییرات در بازار موبایل و اختلافات داخلی در هیئت‌مدیره، او از سمت مدیرعاملی Imagination کناره‌گیری کرد. اپل نیز به‌تدریج همکاری خود را با این شرکت کاهش داد و به سمت توسعه پردازنده‌های خود اختصاصی شد.

اگرچه همکاری او با اپل به پایان رسید، اما میراث حسین یاسایی همچنان در دنیای فناوری موجود است. پردازشگرهای گرافیکی PowerVR که تحت مدیریت وی توسعه یافتند، پایه‌گذار انقلاب گوشی‌های هوشمند به‌شمار می‌روند. امروز، هنگام بحث پیرامون تحولات تلفن‌های همراه و ظهور نسل جدید دستگاه‌های دیجیتال، نمی‌توان از تأثیر او غافل شد.

یاسایی در مصاحبه‌ای فاش کرده که پیش از همکاری با اپل به دنبال توافق با شرکت نوکیا بوده است؛ اما در نهایت توافقی بین آن‌ها به‌وجود نیامد. به‌نظر می‌رسد نوکیا در آن زمان به‌دلیل تمرکز بر گوشی‌های دکمه‌ای به این نتیجه رسیده بود که می‌خواهد با همان رویکرد ادامه دهد و این موضوع به‌احتمال زیاد باعث شد تا یاسایی به اپل بپیوندد.

در دوران مدیریت یاسایی، Imagination به یکی از معدود شرکت‌های موفق فناوری در بریتانیا تبدیل شد. درآمد سالانه این شرکت در یک دوره 30 درصد افزایش یافته و به 127 میلیون پوند رسید.

ویژگی‌های تراشه PowerVR که اپل را جذب کرد

از مهم‌ترین ویژگی‌های تراشه‌های PowerVR مصرف کم انرژی و کارایی بالا بود. واقعیت این است که معماری این تراشه‌ها به‌طور خاص برای دستگاه‌های موبایل طراحی شده بود تا در مصرف برق بهینه باشند.

در این تراشه‌ها از تکنیک‌هایی بهره‌گیری شد که نیاز به پهنای باند حافظه و حافظه اضافی را به حداقل می‌رسانید. به این ترتیب، پردازش گرافیک سه‌بعدی یا ایجاد صحنه‌های گرافیکی پیچیده با مصرف حافظه و انرژی کمتری انجام می‌شد.

به‌طور کلی، PowerVR قابلیت رندر کردن تصاویر گرافیکی و انیمیشن‌هایی نظیر زوم‌کردن را با کیفیت عالی و زمان تأخیر پایین فراهم می‌کرد که این موضوع برای اپل و تجربه کاربری iOS در نمایشگرهای لمسی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بود.

فعالیت‌های پس از Imagination

پس از خروج از Imagination، یاسایی مسیر جدیدی را آغاز کرد. او به سرمایه‌گذاری و عضویت در هیئت‌مدیره شرکت‌های نوپا روی آورد. حوزه‌های موردعلاقه او شامل هوش مصنوعی، رابط‌های کاربری نسل بعدی، معماری‌های نوآورانه‌ی رایانشی و مقابله با انتشار اطلاعات نادرست اینترنتی است.

از جمله شرکت‌های معتبری که او در آن‌ها فعال بوده می‌توان به articulate.xyz اشاره کرد. علاوه بر این، او ریاست یک نهاد غیرانتفاعی در حوزه فناوری به نام انجمن TechWork را نیز برعهده دارد. جالب است که او در کنار فعالیت‌های فناوری، در بخش رستوران‌های لوکس نیز سرمایه‌گذاری کرده و گروه Crockers Restaurants را مدیریت می‌نماید.

یاسایی آینده‌ای را فراتر از گوشی‌های هوشمند پیش‌بینی می‌کرد. او مکرراً بر این نکته تأکید کرد که با گسترش اینترنت اشیا، تمامی وسایل زندگی معمولی، از تلویزیون و خودرو گرفته تا سیستم‌های گرمایشی و حتی خدمات درمانی، به اینترنت متصل خواهند شد. در واقع، او یکی از مدیرانی بود که سال‌ها پیش از رواج این مفهوم، اهمیت آن را درک کرده بود.

افتخارات و جوایز سِر حسین یاسایی

دستاوردهای حسین یاسایی چندین بار در سطح ملی و جهانی مورد تقدیر قرار گرفته است:

• دریافت عنوان شوالیه (Sir) در سال 2013 به‌سبب خدماتش در حوزه فناوری و نوآوری.
• اخذ دکترای افتخاری از دانشگاه بیرمنگام در همان سال.
• به‌عنوان عضو آکادمی سلطنتی مهندسی بریتانیا و مؤسسه مهندسان و تکنولوژیست‌ها.
• افتخار دریافت جایزه Sunday Times NED of the Year 2022 به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین مدیران غیراجرایی بریتانیا.

لقب «Sir» چیست و حسین یاسایی چگونه آن را به‌دست آورد؟

لقب Sir در بریتانیا معمولاً به افرادی اعطا می‌شود که نامشان توسط «پادشاه» یا «ملکه بریتانیا» در فهرست افتخارات (Honours) به‌عنوان یک Knight Bachelor یا شوالیه ذکر شده است. این نشان به‌خاطر خدمات برجسته افراد در زمینه‌های متفاوتی نظیر فناوری، هنر، علم، سیاست و کارهای خیریه به آن‌ها اعطا می‌شود.

حسین یاسایی در سال 2013 این عنوان و لقب شوالیه را از ملکه بریتانیا به‌خاطر تلاش‌هایش در زمینه فناوری و نوآوری کسب کرد. عنوان دقیق او Sir Hossein Yassaie, Knight Bachelor است که به‌معنای اعطای نشان شوالیه‌ای از نوع پایه به اوست.

از دیگر ایرانیانی که در حال حاضر این عنوان را دارا هستند، می‌توان به «سعید زاهدی» مهندس حوزه زیست‌پزشکی و نوآوری اشاره کرد که لقب Sir را در سال 2017 به‌خاطر خدماتش در این زمینه دریافت کرد.

انتقاد از غفلت نسبت به فناوری در بریتانیا و نگاه متفاوت به مالیات

با وجود دستاوردهای جهانی، یاسایی بارها از غفلت دولت بریتانیا نسبت به صنعت فناوری انتقاد کرده است. نظر او این است که جامعه ارزش بالایی برای هنر و موسیقی قائل است، اما در مقایسه با فناوری همان شوق و علاقه را ندارد. او تأکید کرده که دانشگاه‌ها باید انرژی خود را صرف تربیت استعدادهای جهانی در علوم رایانه و الکترونیک نمایند.

علاوه بر این، در دورانی که بسیاری از غول‌های فناوری با انجام فرار مالیاتی سر و صدا به‌پا کرده بودند، یاسایی گزینه دیگری را کرد. او با شجاعت به رسانه ایندیپندنت بیان کرد:

«از این قبیل فرارهای مالیاتی تنفر دارم. ما یک شرکت بریتانیایی هستیم و مالیات خود را در همین کشور می‌پردازیم.»

پیش‌بینی آینده هوش مصنوعی

حسین یاسایی در مصاحبه‌ای درباره آینده هوش مصنوعی و نقشش در حوزه پزشکی صحبت کرده است. او به این ایده اشاره کرد که می‌توان یک مدل هوش مصنوعی را شبیه بدن انسان طراحی کرد، که بتوان روی آن آزمایش‌های مختلفی انجام داد. به عقیده وی، همه این موارد منجر به کشف داروهای جدید خواهند شد.

او در این زمینه می‌گوید:

«اگر چنین امکانی فراهم شود، می‌توان پیش از بروز بیماری، آن را پیش‌بینی کرده و در زمان مناسب اقدامات پیشگیرانه را انجام داد و با تجویز داروی مناسب و اصلاح سبک زندگی، از بستری شدن افراد در بیمارستان جلوگیری کرد. بدین ترتیب، بیماران نتایج بهتری خواهند داشت. طول عمرشان بیشتر خواهد شد و شاداب‌تر خواهند بود. همچنین فشار بر روی سیستم سلامت به‌طور چشمگیری کاهش خواهد یافت، چرا که دیگر نیازی نیست بیماران به مراکز درمانی مراجعه کنند.»