کارتل خودرو چیست؟ تحلیل جامع از مشکلات و خرابی‌های کارتل ماشین و راه‌حل‌های تعمیر آن

کارتل ماشین از اجزای اساسی و حیاتی در خودروهای دارای موتور احتراق داخلی است. بدون وجود کارتل، عملکرد موتورهای احتراق داخلی غیرممکن خواهد بود. این قطعه با نام‌های دیگری همچون کارتر ماشین و کارتل روغن نیز شناخته می‌شود.

در این مقاله از دیجیاتو به بررسی جامع کارتل ماشین خواهیم پرداخت و نکات مربوط به این قطعه را همراه با شما بررسی خواهیم کرد. پس اگر به سوالاتی نظیر کارتل چیست؟ یا کارتل ماشین چه کاربردی دارد؟ علاقه‌مند هستید، تا انتهای متن با ما همراه باشید. در این نوشته همچنین به موضوعاتی چون جوشکاری کارتل روغن و شکستن آن خواهیم پرداخت.

کارتل ماشین چیست و چه وظیفه‌ای دارد؟

در واقع کارتل ماشین، که به شکل دقیق‌تری با عنوان کارتر شناخته می‌شود، جزئی ضروری و اصلی در موتورها با سیستم احتراق داخلی به شمار می‌آید و در قسمت پایینی موتور، در مجاورت بلوک سیلندر قرار دارد. این قطعه در زبان انگلیسی زیر عنوان Oil Pan یا تابه روغن شناخته می‌شود. به نظر می‌رسد از نام آن به‌خوبی وظیفه‌ این قطعه مشخص باشد.

وظیفه کارتل خودرو این است که روغن موتور را پس از طی دوره‌ روغن‌کاری جمع‌آوری کرده و در خود نگه‌دارد. به طور کلی، این قطعه به عنوان مخزن اصلی روغن موتور در نظر گرفته می‌شود. پمپ روغن با کارتل در ارتباط است و روغن مورد نیاز برای جریان مجدد در سیستم، از طریق کارتل تأمین می‌شود. معمولا، کارتل به شکل یک سینی بزرگ و عمیق طراحی می‌شود که مقدار زیادی روغن در آن وجود دارد و از همین‌رو، انگلیسی‌زبانان آن را تابه روغن می‌نامند.

کارتل در کجای ماشین قرار دارد؟

همان‌طور که در بخش قبل اشاره شد، کارتل ماشین در زیر بلوک سیلندر و در قسمت پایینی موتور جای دارد. قرارگیری این قطعه در این مکان به آن آسیب‌پذیری‌هایی در برابر آسیب‌های جاده‌ای مانند برخورد با دست‌اندازها، سنگ‌ها و اشیاء تیز می‌دهد. برای محافظت از کارتل، یک سپر فلزی یا پلاستیکی به نام سینی زیر موتور طراحی شده است. همچنین لازم به ذکر است که این قطعه از طریق واشر کارتل به بلوک سیلندر متصل می‌شود تا نشت روغن به حداقل برسد.

نقش کارتل در سیستم روغن‌کاری

نقش کارتل ماشین در سیستم روغن‌کاری موتور خودرو حیاتی و کلیدی است. این قطعه وظایف متعدد زیر را در موتورها با احتراق داخلی ایفا می‌کند:

1. ذخیره‌سازی: کارتل به عنوان محل نگهداری تمامی روغن موتور عمل می‌کند.
2. خنک‌سازی: به دلیل ابعاد بزرگ کارتل و تماس آن با هوای آزاد، روغن ذخیره‌شده درون آن در حین توقف یا حرکت خودرو تا حدی خنک می‌شود.
3. تأمین روغن مورد نیاز پمپ: لوله مکش پمپ روغن در خودروهای احتراق داخلی درون کارتل قرار دارد. روغن از این قطعه به سمت اجزای داخلی موتور پمپاژ می‌شود.
4. تثبیت سطح روغن: در خودروهای پیشرفته‌تر، کارتل به گونه‌ای طراحی می‌شود که حرکت و پاشش روغن درون آن را به حداقل برساند، حتی هنگام شتاب‌گیری یا ترمزهای ناگهانی. این کار ضامن دسترسی مداوم پمپ روغن به حجم کافی روغن موتور است.

اجزا، جنس و ساختار کارتل خودرو

کارتل خودرو از اجزای مختلفی تشکیل شده است که شامل واشر، پیچ تخلیه، سینی و پلیت‌ها (صفحات آهنی داخل کارتل) می‌باشد. در ادامه به توضیحات دقیق‌تری در مورد این اجزا خواهیم پرداخت:

• سینی اصلی یا بدنه کارتل: بخش اصلی و مخزن روغن که معمولاً از جنس فولاد یا آلومینیوم ساخته می‌شود.
• واشر کارتل: این درزگیر مهم است که بین کارتل و بلوک موتور قرار دارد و از نشتی روغن جلوگیری می‌کند.

• پیچ تخلیه: این پیچ در پایین‌ترین نقطه کارتل قرار دارد و برای تخلیه روغن قدیمی هنگام تعویض روغن استفاده می‌شود. این پیچ به یک واشر فلزی یا لاستیکی مجهز است تا آب‌بندی به‌خوبی انجام شود و از خروج روغن جلوگیری گردد.
• بافل‌ها، پلیت‌ها یا صفحات آهنی: صفحات داخلی کارتل هستند که برای کنترل حرکت روغن هنگام رانندگی پرشتاب و جلوگیری از کف کردن آن درون کارتل طراحی شده‌اند.

جنس بدنه و مقاومت مکانیکی

همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، کارتل خودرو تحت تأثیر ضربات خارجی و نوسانات دما قرار دارد. بنابراین، کارتل باید از مقاومت کافی برخوردار باشد. به طور معمول، کارتل‌ها از جنس فولاد یا آلومینیوم ساخته می‌شوند.

فولاد فشرده یکی از مواد معمول و کم‌هزینه برای تولید کارتل به حساب می‌آید. این ماده در برابر ضربه مقاومت خوبی دارد، اما وزن آن نسبت به کارتل آلومینیومی بیشتر است.

ماده دیگری که برای ساخت کارتل استفاده می‌شود، آلومینیوم است. تولید کارتل‌های آلومینیومی نیاز به تکنیک ریخته‌گری دارد. این کارتل‌ها معمولاً وزن سبکی دارند و درون آن‌ها از پره‌های خنک‌کننده برای انتقال حرارت به بیرون استفاده شده است. کارتل‌های آلومینیومی بیشتر در خودروهای اسپرت یا گران‌قیمت به کار می‌روند.

تفاوت کارتل‌های فلزی و آلومینیومی

ویژگی	کارتل فولادی (فلزی)	کارتل آلومینیومی
وزن	سنگین‌تر	سبک‌تر
هزینه	ارزان‌تر	گران‌تر
خنک‌کاری	ضعیف‌تر	بهتر (به‌دلیل رسانایی بهتر آلومینیوم)
مقاومت در برابر ضربه	معمولاً انعطاف‌پذیرتر (کمی خم می‌شود)	شکننده‌تر (با ضربه شدیدتر احتمال ترک خوردن وجود دارد)
کاربرد	خودروهای اقتصادی و معمولی	خودروهای اسپرت و مدرن

انواع کارتل خودرو

به طور کلی، کارتل‌های خودرو به دو نوع تقسیم می‌شوند که این تقسیم‌بندی وابسته به نوع مدیریت روغن است. این دو نوع شامل کارتل تر و کارتل خشک می‌باشند.

کارتل تر چیست؟

کارتل تر (Wet Sump) نوع متداول سیستم روغن‌کاری است که در اکثر خودروهای جدید به کار می‌رود. در این سیستم، کارتل در زیر موتور قرار دارد و تمامی روغن موتور پس از اتمام فرآیند روغن‌کاری در این مخزن ذخیره می‌شود. پمپ روغن نیز روغن را به‌طور مستقیم از همین کارتل به درون موتور پمپاژ می‌کند. کارتل‌های تر به سادگی طراحی شده، با قابلیت اطمینان بالا و هزینه تولید پایین هستند.

کارتل خشک چیست؟

کارتل خشک (Dry Sump) برای خودروهای اسپرت و مسابقه‌ای طراحی شده است. در این سیستم، کارتل که زیر موتور قرار دارد، به طور عمده کم‌عمق است. در کارتل‌های خشک، روغن با سرعت بالا جمع‌آوری شده و به سرعت توسط پمپ‌های مکش به مخزن مجزا در جای دیگری از خودرو منتقل می‌شود.

تفاوت‌های موجود بین کارتل‌های خشک و تر به شرح زیر است:

ویژگی	کارتل تر (Wet Sump)	کارتل خشک (Dry Sump)
محل ذخیره روغن	مستقیماً در کارتل زیر موتور	مخزن روغن خارجی (Separate Reservoir)
تعداد پمپ	یک پمپ اصلی	یک پمپ فشار و چند پمپ مکش
ارتفاع موتور	موتور بلندتر (کارتل زیر آن است)	موتور کوتاه‌تر (قابلیت نصب پایین‌تر)
کنترل روغن در پیچ‌ها	محدود (احتمال کمبود روغن رسانی)	عالی (روغن همیشه در مخزن خارجی است)
کاربرد	خودروهای شهری و خانوادگی	خودروهای مسابقه‌ای و سوپر اسپرت

علائم خرابی و ترکیدن کارتل ماشین

خرابی کارتل، که به صورت ترکیدگی یا نشتی خود را نشان می‌دهد، می‌تواند یکی از مشکلات جدی این قطعه باشد. این موضوع ممکن است منجر به عواقب وخیم و آسیب به موتور شود. چند نشانه از خرابی کارتل که باید به آن توجه کنید به شرح زیر است:

نشتی روغن در زیر خودرو

شایع‌ترین نشانه از خرابی کارتل، نشتی روغن و مشاهده لک‌های روغن موتور در زیر خودرو است. این نشانه معمولاً هنگامی بروز پیدا می‌کند که خودرو به مدت طولانی پارک شده باشد. نشتی کارتل ممکن است به دلیل ضربه مستقیم به بدنه کارتل یا فرسودگی واشر کارتل باشد. همچنین در مواردی که مشکلی در پیچ تخلیه وجود داشته باشد، مانند سفت شدن بیش از حد یا خرابی واشر آن، روغن موتور از کارتل به بیرون نشت می‌کند.

روشن شدن چراغ چک روغن

در صورتی که کارتل دچار سوراخ‌ یا نشتی شود، سطح روغن موتور کاهش خواهد یافت. وقتی سطح روغن به کمتر از حد ایمن برسد، سنسور فشار روغن فعال می‌شود و چراغ هشدار روغن نیز روشن خواهد شد. در این شرایط، بلافاصله باید موتور خاموش و سطح روغن را بررسی کنید. استمرار در حرکت با چراغ روغن روشن ممکن است به موتور آسیب‌های جدی وارد آورد. علاوه بر این، اگر سطح روغن به شکلی غیرطبیعی کم شود، ممکن است نشان‌دهنده روغن‌سوزی در خودرو باشد.

پیشنهاد مطالعه: روغن سوزی موتور چیست و چه علائم خیزی دارد؟

صداهای غیرعادی موتور

کمبود شدید روغن در نتیجه نشتی کارتل می‌تواند موجب عدم روغن‌کاری صحیح اجزا متحرک موتور شده و آن‌ها را در حالت خشک قرار دهد. به این ترتیب، چنانچه کارتل نشتی داشته باشد، صداهای غیرعادی از میل‌لنگ، یاتاقان‌ها و سوپاپ‌ها شنیده خواهد شد. شنیدن صدای ساییدگی فلز روی فلز، نشان‌دهنده اصطکاک و آسیب درون موتور است.

دلایل خرابی یا ترک کارتل خودرو

چندین عامل می‌تواند موجب خرابی کارتل خودرو شوند. این عوامل ممکن است به‌صورت فیزیکی یا شیمیایی سلامت کارتل را تهدید کنند. در ادامه به بررسی علل خرابی این قطعه می‌پردازیم.

ضربه مستقیم به کارتل

یکی از شایع‌ترین دلایل ترک خوردن یا سوراخ شدن کارتل، برخورد مستقیم بدنه آن با اجسام خارجی است. این اتفاق می‌تواند در اثر عبور با سرعت بالا از روی دست‌اندازهای بزرگ، برخورد سنگ‌ها و قطعات فلزی با کارتل، سانحه‌ای در ناحیه کارتل و یا رانندگی نزدیک به صورت آفرود به وقوع بپیوندد.

دمای بالا و شوک حرارتی

شوک حرارتی یکی دیگر از علل نشتی کارتل به شمار می‌رود. اگر موتور برای مدتی طولانی بدون روغن‌کاری مناسب کار کند، دما به طور قابل توجهی افزایش می‌یابد. در این هنگام، اگر آب سرد بر روی کارتل ریخته شود، این قطعه ممکن است در اثر شوک حرارتی دچار ترک شود.

نقص در طراحی یا تولید

در برخی موارد، راننده نقشی در خرابی کارتل ندارد و این قطعه به دلیل طراحی یا تولید نادرست دچار مشکل می‌شود. استفاده از آلیاژ بی‌کیفیت در ساخت کارتل، نصب نامناسب واشر، و خرابی رزوه‌های پیچ تخلیه می‌تواند آسیب‌پذیری کارتل را افزایش دهد و در نهایت منجر به نشتی روغن شود.

راه‌های جلوگیری از خرابی کارتل ماشین

واضح است که کارتل خودرو یک قطعه حساس با اهمیت بالاست و به همین دلیل باید از آن به خوبی محافظت کرد تا آسیبی نبیند. در ادامه، روش‌هایی برای حفظ سلامت کارتل خودرو ارائه می‌شود.

استفاده از سینی زیر موتور

نصب سینی زیر موتور به عنوان بهترین راهکار برای پیشگیری از خرابی کارتل به شمار می‌آید. این سینی‌ها معمولاً از فلز، آلومینیوم یا پلاستیک تولید می‌شوند و وظیفه آن‌ها جذب ضربات احتمالی است. همچنین، نصب این سینی‌های محافظ از برخورد سنگ و دیگر فلزات با کارتل جلوگیری می‌کند.

چک کردن سطح روغن به‌صورت منظم

بررسی هفتگی سطح روغن در موتورهای احتراق داخلی موضوعی بسیار حائز اهمیت است. با انجام این کار می‌توانید به سادگی متوجه نشتی‌های موجود در موتور شوید. در صورت بروز هرگونه نشتی، قادر خواهید بود آن را به‌سرعت شناسایی و رفع نمائید.

پیشنهاد مطالعه: روش صحیح چک‌کردن روغن موتور خودرو

انجام سرویس‌های دوره‌ای در موعد مقرر

اجرای سرویس‌های دوره‌ای یکی دیگر از راهکارهای حفظ سلامت کارتل و سیستم روغن‌کاری است. در این سرویس‌ها، روغن موتور و فیلتر روغن تعویض می‌شوند، و همچنین وضعیت واشر کارتل و پیچ تخلیه بررسی می‌گردد تا از نبود نشتی اطمینان حاصل شود.

روش‌های تعمیر و رفع نشتی روغن از پیچ کارتل

برای ترمیم کارتل آسیب‌دیده، ابتدا باید به میزان آسیب وارده توجه شود. در آسیب‌های خفیف، امکان تعمیر کارتل وجود دارد تا برای مدتی ادامه به کار دهد. اما در مواردی که آسیب‌ بسیار جدی است، تنها راه تعویض کارتل می‌باشد.

تعمیر موقت با چسب یا جوشکاری

در شرایطی که نشتی‌های جزئی یا ترک‌های محدود و سوراخ‌های کوچک وجود داشته باشد، می‌توانید از چسب یا جوشکاری برای تعمیر کارتل استفاده نمایید. این روش به عنوان یک راه‌حل اضطراری به حساب می‌آید که امکان ادامه کار خودرو را برای مدتی معین فراهم می‌سازد. با این حال، جوشکاری کارتل باید حتماً توسط یک جوشکار متخصص و پس از تخلیه کامل روغن انجام گیرد.

تعویض کامل کارتل

زمانی که کارتل دچار آسیب‌های ساختاری جدی شده یا ترک‌های بزرگ و متعدد روی آن ظاهر شود، یا در صورتی که رزوه پیچ تخلیه خراب شده باشد، باید نسبت به تعویض کامل کارتل اقدام کنید. در این مورد، باید روغن به طور کامل تخلیه شود، پیچ‌های نگهدارنده باز شوند، کارتل قدیمی از جا جدا شود، سطح بلوک موتور تمیز شود و سپس کارتل جدید همراه با واشر نصب گردد.

هزینه‌های تقریبی تعمیر یا تعویض کارتل چقدر است؟

هزینه‌های مربوط به تعمیر یا تعویض کارتل بسته به کار انجام شده متفاوت است. ترمیم رزوه پیچ تخلیه با استفاده از چسب، هزینه کمتری داشته و جوشکاری ترک‌های کوچک هزینه بیشتری را به شما تحمیل می‌کند، که بستگی به مهارت جوشکار دارد.

در نهایت، تعویض کامل کارتل، بالاترین هزینه را خواهد داشت. در این حالت، باید کارتل و اجزای آن خریداری و نصب شوند و همچنین روغن موتور و فیلتر روغن نیز نیاز به تعویض دارند. هزینه تعویض کامل کارتل یک خودرو ایرانی رایج در سال ۱۴۰۴ به همراه بررسی‌های پس از آن، حدود ۱۶ تا ۲۰ میلیون تومان تخمین زده می‌شود.

جمع‌بندی

در نظر اول، کارتل ماشین به عنوان یک قطعه کم‌اهمیت به نظر می‌رسد که تنها مسئول جمع‌آوری روغن موتور است. اما با نگاهی عمیق‌تر، پی خواهید برد که این قطعه نقش اساسی در تضمین عملکرد روان سیستم روغن‌کاری موتور دارد. به دلیل موقعیت آن در زیر موتور، کارتل در معرض آسیب فیزیکی جدی قرار می‌گیرد و باید محافظت شود. نصب یک سینی محافظ، انجام سرویس‌های دوره‌ای و بررسی مداوم سطح روغن موتور به حفظ سلامت این قطعه در طولانی‌مدت کمک خواهد کرد.

سوالات متداول