بدون تشویق و بدون مزایا؛ دلایل خرید خودروهای پاک توسط مردم

در روزهای اخیر و همزمان با تشدید آلودگی هوا در تهران، مقامات شهری به‌دنبال اجرای دوباره طرح تردد بر مبنای زوج و فرد از درب منزل‌ها هستند؛ اقدامی که به تصریح پلیس راهور، تمام خودروها از جمله خودروهای برقی و هیبریدی را نیز در بر می‌گیرد.

سرهنگ فیروز کشیر، معاون اجتماعی و فرهنگ ترافیک پلیس راهور تهران، با تأکید بر این نکته که هیچ وسیله نقلیه‌ای از این محدودیت‌ها مستثنی نیست، اعلام کرد: «در دوره‌های اعلام شده محدودیت آلودگی هوا، تمامی خودروها باید از تردد غیرضروری در سطح شهر بپرهیزند. خودروهای برقی و پلاگین هیبرید نیز باید همچون سایر وسایل نقلیه، الزامات موجود را رعایت نمایند.»

او افزود که پلیس بر اساس مصوبه کارگروه آلودگی هوا که در استانداری تهران به تصویب رسیده، مجبور است این محدودیت‌ها را اعمال کند تا امکان نظارت بهتر فراهم گردد.

این تصمیم در حالی گرفته شده که در بسیاری از کشورهای جهان، خودروهای برقی و هیبریدی به‌دلیل آلایندگی بسیار کم یا حتی عدم آلایندگی، از چنین محدودیت‌هایی معاف می‌باشند. این وسایل نقلیه نه فقط به کاهش آلودگی هوای شهری کمک می‌کنند، بلکه می‌توانند بخشی از راه‌حل‌های پایدار برای مشکلات زیست‌محیطی در کلان‌شهرهایی نظیر تهران باشند.

در شرایطی که در طول بیشتر روزهای پاییز و زمستان، تهران دچار شاخص‌های خطرناک آلودگی هواست، به‌کارگیری خودروهای برقی و هیبریدی می‌تواند نقشی حیاتی در کاهش آلاینده‌های گازی و ذرات معلق ایفا کند. این وسایط نقلیه به‌طرزی چشمگیر مصرف سوخت‌های فسیلی را کاهش داده و در نتیجه، گازهای گلخانه‌ای و آلاینده‌های سمی را به حداقل می‌رسانند.

افزایش سهم این نوع خودروها در ناوگان حمل‌ونقل شهری علاوه بر بهبود کیفیت هوا، می‌تواند وابستگی به بنزین را کاهش دهد و در عین حال، هزینه‌های سوخت‌گیری شهروندان را نیز کاهش دهد. با این حال، با توجه به قیمت بالای خرید این خودروها در مقایسه با خودروهای بنزینی معمولی، تحقق این هدف تنها در صورتی ممکن است که سیاست‌های تشویق و حمایتی برای خرید و به‌کارگیری این خودروها در نظر گرفته شود.

کشورهای پیشرو در عرصه حمل‌ونقل پاک، بسته‌های متنوعی از مشوق‌ها را برای خریداران خودروهای برقی و هیبریدی فراهم کرده‌اند. این مشوق‌ها شامل معافیت‌های مالیاتی و گمرکی، یارانه‌های مستقیم خرید، حق تردد بدون محدودیت در مناطق آلوده یا محدود شده، پارکینگ رایگان یا با هزینه کمتر، تخفیف در عوارض سالانه و بیمه و همچنین زیرساخت‌های فراوان برای شارژ عمومی و خانگی می‌باشد.

اما در ایران عملاً هیچ مشوق مؤثری برای تشویق به استفاده از این وسایل نقلیه پاک در نظر گرفته نشده است یا مشوق‌ها در عمل به درستی اجرا نمی‌شوند. گرچه این خودروها در صورت ثبت‌نام در دفاتر خدمات الکترونیک شهرداری از پرداخت عوارض مربوط به طرح ترافیک و آلودگی هوا معاف هستند، اما حالا مشخص شده است که خودروهای هیبریدی و برقی نیز تحت محدودیت‌های طرح‌های زوج و فرد قرار می‌گیرند که این امر به‌گفته کارشناسان، با منطق توسعه حمل‌ونقل پاک در تناقض است.

همچنین، هرچند رئیس دولت چهاردهم بارها بر لزوم حمایت از خودروهای هیبریدی و کم‌مصرف تأکید کرده، حقیقت وضعیت صنعت خودرو گویای این مطلب است که برنامه‌ریزی تولید و واردات خودروهای پاک عملاً از دستور کار خارج شده و بازار نیز به دلیل غفلت سیاست‌گذاران، به محصولات کمی که به‌صورت پاک وارد می‌شوند، واکنشی سرد نشان می‌دهد.

در شرایطی که مشوق‌های مؤثر و زیرساخت‌های مطمئن برای شارژ این خودروها وجود ندارد، این پرسش مطرح می‌شود که: چرا شهروندان باید به خرید خودروهایی تشویق شوند که قیمت بالاتری دارند و در تردد شهری از امتیازات واقعی نیز برخوردار نیستند؟

در واقع، یکی از ساده‌ترین و کم‌هزینه‌ترین راه‌های ترغیب مردم به استفاده از خودروهای پاک، ایجاد امتیازاتی در تردد شهری برای این وسایل نقلیه است. زمانی که خودرویی با آلایندگی صفر هم‌چنان با محدودیت‌های عبور و مرور مواجه می‌شود، پیام سیاست‌گذار به جامعه، پیام حمایت از حمل‌ونقل پاک نخواهد بود.

در شرایطی که آلودگی هوا به معضلی جدی در کلان‌شهرهایی نظیر تهران تبدیل شده، خودروهای برقی و هیبریدی می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد و نه بخشی از مشکل. اما تا زمانی که این خودروها تحت محدودیت‌هایی قرار گیرد که برای وسایل نقلیه پرمصرف و آلاینده وضع شده، انگیزه‌ای برای خرید آن‌ها وجود نخواهد داشت.