آیا دوران سودهای کلان در بازار خودرو به پایان رسیده است؟
طی هفتههای گذشته، شاهد برگزاری چندباره شرایط فروش ایرانخودرو بودیم. مهلت پرداخت وجه برای محصولات تمدید شد تا بلکه تعداد بیشتری از مشتریان نسبت به خرید این خودروها اقدام کنند. از سوی دیگر وضعیت تکمیل وجه برای شرایط فروش سایپا نیز به همین شکل پیش میرود. به نظر میرسد دوران سودهای کلان در بازار خودرو به پایان رسیده است و اکنون با یک رکود عمیق و چند جانبه مواجه هستیم.
طمع فراوان یا هزینههای سربار؟ دو رویکرد به قیمت خودرو
تردیدی وجود ندارد که قیمت خودرو در هر نوع آن (وارداتی، داخلی یا مونتاژی) به نسبت درآمد مصرفکننده ایرانی رشد بیشتری را طی دهه اخیر تجربه کرده است. قیمت خودروها در طی بازهای کوتاه بیش از ۳۰۰ درصد رشد داشتند، حال آنکه درآمد متوسط مصرفکننده ایرانی در هر سال حدود ۲۰ الی ۳۰ درصد در بهترین حالت افزایش مییابد. همین مسئله باعث شده است تا روزبهروز از اشتیاق مشتریان ایرانی برای خرید خودرو کاسته شود.
در مورد افزایش چشمگیر و روزافزون قیمت خودرو، دو رویکرد اساسی وجود دارد. بخش بزرگی از مصرفکنندگان عقیده دارند که تمایل برای دریافت هزینه بیشتر از مشتریان، باعث شده است تا شرکتهای خودروساز و واردکننده در بازههای زمانی کوتاه قیمت محصولات خود را افزایش دهند.
بازار خودرو ایران یک بازار انحصاری است و مشتریان چارهای جز خرید محصولات داخلی و مونتاژی ندارند. گزینههای وارداتی نیز آنقدر گرانقیمت هستند که دست بخش بزرگی از مصرفکنندگان ایرانی به آنها نمیرسد. در نتیجه تولیدکننده میتواند هر زمان و به هر میزان که اراده کند، قیمت محصولات خود را افزایش دهد.
در سوی دیگر، دیدگاه دیگری وجود دارد. خودروسازان معتقدند که هزینههای پیدا و پنهان تولید خودرو به شدت افزایش یافته است، درنتیجه آنها نمیتوانند خودروها را با قیمت قبلی به بازار عرضه کنند. خودروسازان بزرگ همواره اعلام میکنند که به علت قیمتهای دستوری زیان میکنند و بایستی نرخ خودروها را افزایش دهند.
تقابل این دو دیدگاه در بازار خودرو، باعث ایجاد شرایطی شده است که هیچکس از آن راضی نیست. مصرفکنندگان برای خرید خودرو به دردسر افتادهاند، چرا که قدرت خرید آنها در مقابل تورم بازار کاهش یافته است. خودروسازان نیز نمیتوانند قیمت محصولات خود را بیشازحد افزایش دهند، چرا که تقاضای چندانی برای خرید خودرو در بازار وجود ندارد.
بازار خودروهای وارداتی هم از رونق افتاد
بازار خودرو ایران بهدلیل تشنگی همیشگی، همواره برای خودروهای وارداتی جذاب بوده است. حتی ناشناختهترین خودروهای وارداتی با ضعیفترین خدمات و کمترین سطح عرضه نیز موفق میشدند در بازار ایران فروش را تجربه کنند. بااینحال، حتی بازار خودروهای وارداتی نیز این روزها در وضعیت ناخوشی قرار دارد.
بزرگترین دلیل کسادی بازار خودروهای وارداتی، ارزش پایین خودروهای وارداتی در مقابل وجه پرداختی است. ترکیب عوارض سنگین واردات و افزایش شدید نرخ ارزهای خارجی، باعث شده است تا قیمت خودروهای وارداتی به شکل چشمگیری افزایش پیدا کند. بهعنوان مثال تویوتا کرولا ۱۲۰۰ که یکی از اولین و ارزانترین خودروهای وارداتی جدید بود، سال ۱۴۰۳ با قیمت تقریبی دو میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان به فروش میرسید. قیمت این خودرو اکنون دو برابر شده است و پنج میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان تعیین شده است.
باید به این موضوع توجه داشت که اکثر خودروهای وارداتی جدید، با پیشرانههای کوچک و کمحجم به کشورمان آمدهاند. این خودروها در رقابت مستقیم با محصولات مونتاژی چینی قرار میگیرند که معمولاً به موتورهای ۱.۵ لیتری توربوشارژر مجهز هستند اما قیمت کمتری دارند. در نتیجه مصرفکننده ترجیح میدهد تا خودروهای مونتاژی را خریداری کند و بخشی از بودجه را در جیب خود نگه دارد.
البته باید به این موضوع توجه داشت که با تسهیل برخی قوانین واردات، اکنون خودروهای خارجی با موتورهای حجیم نیز به کشورمان آمدهاند. خودروهایی همچون نیسان پاترول، تویوتا لندکروزر و بیامو سری ۷ با قیمتهای نجومی به کشورمان رسیدهاند؛ از این رو خرید آنها برای گروه بسیار کوچکی از مشتریان امکانپذیر خواهد بود.
آیا در حال بازگشت به اوایل دهه ۱۳۹۰ هستیم؟
فعالان بازار و مصرفکنندگان بادقت، سالیان نخستین دهه ۱۳۹۰ خورشیدی را به خاطر دارند. در آن سالها قیمت خودرو در بازار آزاد، کمتر از نرخهای رسمی تعیین میشد. اکنون نیز بازار در آستانه چنین وضعیتی قرار دارد. قیمت اکثر خودروهای وارداتی در بازار آزاد کمتر از نرخ رسمی آنها در نمایندگیهای واردکننده تعیین شده است. این مورد درحال گسترش به خودروهای مونتاژی و داخلی است.
قیمت بازار و کارخانه بسیاری از خودروهای داخلی همچون رانا پلاس، سورن پلاس، تارا و شاهین درحال نزدیک شدن به یکدیگر است. در چنین شرایطی، مصرفکنندگان واقعی میتوانند این خودروها را از بازار آزاد تهیه کنند و نیازی به پرداخت وجه و صبر به مدت ۳۰ یا ۹۰ روز برای تحویل خودرو نخواهند داشت.
خودروسازان یکبار در چنین موقعیتی قرار داشتند. با امضای برجام در میانه دهه ۱۳۹۰ خورشیدی، مصرفکنندگان ایرانی خواهان کاهش قیمتها شدند و از خرید خودروهای داخلی خودداری کردند. در آن زمان دولت با ارائه وام ۲۵ میلیون تومانی خرید خودرو، توانست مصرفکنندگان ایرانی را به خرید خودروهای داخلی ترغیب کند. اگر دولت بخواهد معادل همان وام را به نرخ امروز برای مصرفکنندگان در نظر بگیرد، لازم است تا به هر مصرفکننده ۵۰۰ میلیون تومان وام ارائه دهد؛ رقمی که به نظر نمیرسد دولت توانایی پرداخت آن در شرایط فعلی را داشته باشد.
پایان این ماجرا در بازار خودرو چه خواهد بود؟
عدم تمایل مصرفکنندگان به خرید خودرو و انباشت خودروهای صفرکیلومتر در بازار و کارخانهها، توازن میان عرضه و تقاضا را برهم خواهد زد. خودروسازان و عرضهکنندگان خودرو ناچار خواهند بود با ارائه روشهای پرداخت اقساطی، مشتریان را به خرید خودرو ترغیب کنند. البته این روش نیز برای تمامی مشتریان پاسخگو نخواهد بود، چرا که افت قدرت خرید مصرفکننده ایرانی محسوس بوده است. تنها افرادی که مالک خودرو هستند یا دارایی دیگری دارند، ممکن است بخواهند اتومبیل خود را ارتقا دهند یا دارایی خود را به خودرو تبدیل کنند. برای بخش قابل توجهی از مصرفکنندگان ایرانی که قدرت خرید آنها تحلیل رفته است، خرید خودرو حتی با وجود شرایط اقساطی نیز امکانپذیر نخواهد بود.
